13 mei 2012

Motivatie en prestatie, en hoe je mindset daaraan bijdraagt

Vraagje: Een slimme leerling uit je klas heeft helemaal niet geleerd voor zijn toets. Hij haalt een 9. Hoe reageer je?
Veel leerkrachten zullen de leerlingen prijzen voor zijn goede cijfer. Weinigen zullen zeggen: ‘Eigenlijk heb je dit niet verdiend’. Toch zal deze laatste reactie uiteindelijk meer bijdragen aan goede prestaties van de leerling dan de eerste. Wil je weten hoe dat kan? Lees dan verder over de eenvoudige, maar zeer boeiende Mindset-theorie.

Carol Dweck heeft meer dan 30 jaar onderzoek gedaan naar zelfbeeld en motivatie bij prestaties. Ze toonde overtuigend aan dat de manier waarop mensen –ook kinderen- reageren op een moeilijke taak, wordt bepaald door hun mindset. Dit is de manier waarop je denkt over - in dit geval- intelligentie. Ook ontdekte ze dat deze mindset wordt veroorzaakt door de manier waarop leerkrachten en ouders omgaan met kinderen. Dit heeft al invloed op heel jonge leeftijd.

Ze heeft deze theorie uitgelegd in het boek Mindset. Waarom zijn kinderen al dan niet succesvol in hun prestaties? En hoe kun je motivatieproblemen en faalangst buiten de deur houden? Het boek was voor mij persoonlijk een openbaring. Het heeft mijn opvatting over mijn eigen ontwikkeling totaal veranderd. En ook in de opvoeding van mijn kinderen ben ik veel anders gaan aanpakken.

In het kort
Er bestaan twee type mindsets: de vastliggende mindset (fixed mindset) en de groeimindset (growth mindset). Deze twee mindsets kijken op een verschillende manier tegen intelligentie en kwaliteiten aan. Ze hebben vervolgens elk een andere uitwerking op het leveren van prestaties.


1. Vastliggende mindset
Iemand met deze mindset beschouwt zijn intelligentie en kwaliteiten als een vaststaand feit. Een beetje het geval: ik ben een dubbeltje en word nooit een kwartje. Een slim kind met deze mindset, zal prestaties doen enkel en alleen om te bewijzen dat hij inderdaad zo slim is. Niet omdat hij graag wil leren. Hij zal daardoor moeilijke taken niet zo snel aanpakken, omdat die wel eens zouden kunnen mislukken. En dat zou bewijzen dat hij toch niet zo’n slimmerd is. Hij pakt dus liever een makkelijke taak die hij goed kan volbrengen. Sterker nog: het idee dat hij hard zou moeten werken voor een moeilijke taak, dat hij het niet in één keer zou kunnen, betekent al een mislukking voor hem. Hij vermijdt zo'n taak daarom. Dan kan hij niet door de mand vallen. Zie je het woord faalangst al boven zijn hoofd verschijnen?
Je ontwikkelt deze mindset door veel kritiek of complimenten te krijgen over je zijn: “Wat goed van je, je bent een slimmerd!” “Tom is echt de slimste van de klas.” Of over je prestaties, zoals “Heel goed gedaan!”, terwijl je er weinig moeite voor had gedaan. Hoogbegaafde kinderen hebben vaker een fixed mindset dan normaal intelligente kinderen. Zij krijgen vaker te horen dat ze slim zijn, of merken dat gewoon in hun dagelijkse doen. Het is een sluipmoordenaar voor hun prestaties, want de faalangst kan hun potentie behoorlijk lam leggen.

2. Op groei gerichte mindset
Iemand met de groeimindset denkt over intelligentie als iets wat je kunt ontwikkelen. Zijn idee: als je ergens moeite voor doet, dan kun je daar slimmer, wijzer, sneller van worden. Deze mensen hebben daardoor veel plezier in het aanpakken van moeilijke taken en geven aan te leren van hun fouten. Ze kunnen goed omgaan met kritiek en complimenten en leren daar van.
Een groeimindset ontwikkel je door kritiek of complimenten te krijgen over het proces: “Je hebt je lang kunnen concentreren bij deze taak. Hoe is je dat gelukt?” Of over de geleverde inzet: “Wat heb jij hard gewerkt! Je mag trots zijn op je inzet.” Ook is het belangrijk dat je telkens gewezen wordt op het feit dat je intelligentie niet belangrijk is, maar op je inzet en het plezier om iets nieuws te leren.

Anders doen dus!
Leerkrachten willen onzekere kinderen graag veel positieve feedback geven. Dat lijkt ze meer zelfvertrouwen te geven. Maar zinnen als "Je kan het! Wat ben jij toch slim!" zullen volgens Dweck dus niet het gewenste resultaat bereiken. Sterker nog, ze zijn schadelijk voor het zelfvertrouwen en verminderen de kans op succes bij het kind. Gelukkig zou je met een andere soort feedback de kinderen wel kunnen ontwikkelen tot succesvolle doorzetters.

Tips voor een groeimindset
  1. Geef telkens aan hoe belangrijk inspanning is om iets te bereiken. Dit doe je door het leerproces te bespreken, niet het resultaat. Laat een leerling zien hoe hij vooruit gaat door zijn inspanning. Maak dit eventueel visueel. “Eerst las je deze tekst in 3 minuten. Je hebt hem nu drie keer geoefend. Je leest de tekst nu in 2 minuten. Heeft het oefenen geholpen, denk je?”
  2. Daag een leerling met een vastliggende mindset uit om risico’s te nemen. Zeg daarbij dat het resultaat of netheid van het werk niet belangrijk is, maar dat het gaat om het durven aangaan van de moeilijke taak. Prijs hem ook alleen om die inzet.
  3. Leer je leerlingen om zichzelf te evalueren. Als een kind een goede inspanning heeft gedaan, laat het kind dan ervaren wat het resultaat is. Een positieve ervaring kan vervolgens gebruikt worden om in de toekomst aan te refereren. “Weet je nog dat je veel geoefend had met lezen? Je ging toen flink vooruit. Door te oefenen kun je jezelf met rekenen ook verbeteren.”
  4. Geef weinig beloningen. Geef alleen een beloning bij gedrag of inzet dat je nog niet eerder beloond hebt. Ditzelfde geldt voor complimenten. Belangrijker is dat je je leerling intrinsieke beloning van een taak leert zien. Dus niet: “Ik ben trots op je”, maar: “Je mag trots op jezelf zijn!”
  5. Zet in op het aanleren van vaardigheden. Leg hier de nadruk op en geef minder aandacht aan de prestaties. Dit klinkt eng, maar de prestaties zullen vanzelf meegroeien met de inzet van je leerling!
  6. Geef voorbeelden van bekende mensen die topprestaties leveren. Lionel Messi was niet van de ene op de andere dag een topvoetballer. Hij heeft jarenlang keihard getraind om de beste voetballer te worden. Thomas Edison heeft niet in zijn eentje in een donkere nacht de gloeilamp uitgevonden. Hij deed daar tientallen jaren over, samen met zijn team van 25 personen. Zo krijgen je leerlingen een realistisch beeld van prestaties: als je ergens hard voor werkt, kun je dat bereiken. En dan heb je daar nog plezier in ook!
  7. Neem je eigen mindset onder de loep. Dweck: "Goede leraren geloven in ontwikkeling van intelligentie en talent en ze zijn gefascineerd door het leerproces." Geloof jij als leerkracht dat je niet meer hoeft te leren? Of leer je elke dag van je leerlingen en gebruik je je werk om jezelf te ontwikkelen?
Meer weten?
Er valt nog vreselijk veel meer te vertellen over deze mindset. Als je er nog meer over wilt weten, dan kun je op onderstaande links meer informatie vinden. Of het goed leesbare boek van Dweck verslinden. Ook geef ik aan leerkrachten en ouders de workshop Mindset, waarin je in 1 of 2 uur ondergedompeld wordt in de Mindset-theorie. En dat is niet alleen interessant voor je leerlingen, je leert ook nog eens veel over je mindset in je relatie, je werkomgeving (je baas!) en vooral: over jezelf!

Wat zou jij doen?
Denk nu nog eens aan de leerling uit de eerste alinea. Je snapt vast dat de eerste reactie niet bijdraagt aan succesvolle prestaties. De tweede reactie is uiteraard ook niet vriendelijk, maar kan wel vriendelijk verwoord worden. Ik zou pleiten voor een reactie als “Wat jammer voor je. Je hebt wel een negen, maar je hebt niets nieuws opgestoken!” Wat zou jij nu zeggen?

Overige links

8 opmerkingen:

  1. Drs. Floor Raeijmaekers van Het TalentenLab (www.hettalentenlab.nl) verzorgt workshops over Mindset aan leerkrachten en ouders. Ook heeft zij lessenseries en coachingtrajecten ontwikkeld voor kinderen en jongeren.
    Zij deed wetenschappelijk onderzoek naar de mindset van hoogbegaafde leerlingen en vond een relatie tussen het hebben van het label 'hoogbegaafd' en het ontwikkelen van een vaste mindset!
    Volg de workshop Mindset op 26 mei a.s. voor maar 5 euro op de Dag van de Hoogbegaafdheid in Lent (bij Nijmegen).

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik schrok even van de inleiding van deze post. Ook ik ben geprezen om mijn prestaties en niet om mijn inzet. Maar op een gegeven moment begonnen mensen in te zien dat dit niet goed was. Toen kreeg ik te horen: ja je hebt wel een goed cijfer, maar je hebt het niet echt verdiend. Tot op de dag van vandaag heb ik het gevoel dat ik wat ik bereik niet verdien.

    Ik had de aardige manier van verwoorden zo graag gehoord, dat had eindelijk een ingang geweest om met iemand te kunnen praten over het knagende gevoel in me, want ik wist als kind al goed dat ik niet leerde leren en omgaan met falen en succes, ik wist alleen niet hoe ik het moest benoemen en hoe ik er vanaf kwam. Want iedereen vond dat ik zo prima bezig was.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dag Esther,

      Wat naar om te lezen dat je er zo van schrok. Uiteraard was dat niet mijn bedoeling. Wel om mensen te prikkelen om door te lezen. Jouw verhaal geeft maar weer eens aan hoe hard het nodig is dat er aandacht is voor dit onderwerp.
      Kan me voorstellen dat het een bittere pil voor je is, dat je beseft dat je leren niet goed gaat en dan ook nog eens het gevoel krijgt dat je het niet verdient. Het geeft aan hoe belangrijk intrinsieke motivatie is. Kun je ook aangeven hoe je er nu in staat? Kun je er nu anders naar kijken dan vroeger?

      Groet,
      Lonneke

      Verwijderen
    2. @Esther: het centrale punt uit het onderzoek naar mindsets is *niet* dat men moet vermijden om het product (bv. de "prestaties" of het "cijfer") te prijzen. Het is *wel* dat men moet vermijden om 'vaste' kenmerken te prijzen. Het is bijvoorbeeld uit den boze om kinderen te prijzen voor hun "slimheid" of "braafheid". Kortom voor alles wat ze ZIJN. Telkens iemand aan kind zegt dat het "anders IS" dan anderen, duwt men het een beetje in de richting van de vaste mindset afgrond. "Je bent slim / hoogbegaafd / dom / achterlijk", "je bent autistisch".... hebben allemaal een gelijkaardig effect: de overtuiging dat men "nu eenmaal zo IS", dat er niks aan te veranderen is. Dit gebeurt vaak met de beste bedoelingen. Een variant is het "troosten", zie http://eduratio.be/troosten.html

      Luc

      Verwijderen
  3. Hallo

    Wij lopen als ouder zijnde er tegen school aan. Het betreft onze dochter en is volgens leerkracht meer/hoogbegaafd. Ze is ver voor op leeftijdsgenoten. Ondanks dat is besloten om toch naar gr.2 te gaan ipv een groep over te slaan. Hiervoor is door school een plan van aanpak gemaakt. Ze zal het werk wat gr.3 doet volgen in gr 2. Echter gaat dit zo snel. Dochter gaat alleen met de dag met minder zin en plezier naar school..het is simpel en saai. School vindt haar sociaal emotioneel nog wat te jong voor gr.3 ?? Nu willen ze haar weer testen laten doen en evt. het gr 3 pluspakket aanbieden in gr.2.?! Zijn er mensen in soort gelijke situaties en ervaringen? Ons gevoel zegt, vorig jaar ook al, gr.3. En we zijn nog maar 2,5 week aan de slag...

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi!
      Het is lastig om via deze weg je advies te geven, omdat ik het hele verhaal niet ken. Veel scholen zijn huiverig voor versnellen, maar soms is het toch echt wel een goede oplossing. Er spelen vele aspecten mee in de overweging om haar door te plaatsen. Geef school eens de tip van de VersnellingsWenselijkheidsLijst. Deze vind je zo via Google. Samen kun je dan kijken of versnellen handig zou zijn nu. En wat betreft het sociaal-emotionele: haal die twee begrippen uit elkaar. Hoe oud is ze emotioneel? En waar sluit ze sociaal gezien beter aan? En pas op voor de valkuil dat e geen aansluiting heeft met kinderen in groep 2 en daardoor als sociaal zwak gezien wordt...
      Mocht je graag willen sparren met mij, dan kunnen we uiteraard een afspraak maken. Je kunt me altijd bellen voor een kennismakingsgesprek: 06-23931818

      Verwijderen
    2. Beste Lonneke en iedere lezer die dit leest,

      De VersnellingsWenselijkheidsLijst is een onjuiste bejegening voor kinderen die onderpresteren en het ouderdeel mist in de vragenlijst. Onderpresterende kinderen hebben het vaak juist nodig om te versnellen. NIEMAND zou deze lijst mogen gebruiken!!! vr.gr. Ann

      Verwijderen
  4. Ow, wat ben ik het totaal niet eens met jouw omschrijving van de fixed-mindset!
    Ik ben een V ouw van 34, hoogbegaafd, met absoluut een fixed-mindset (en moeder van een 3-jarige peuter met een fixed-mindset -over het hoogbegaafde aspect doe ik nog geen uitspraken).

    De manier waarop je dit omschrijft doet mij tekort en wekt een verkeerd beeld bij mensen die deze mindset proberen te begrijpen. Alleen iets doen om te bewijzen? Dat is absoluut onjuist! Mij daarvoor niet prijzen?

    Het gaat om de manier van informatie-verwerking. Wij leren door een totale incorporatie van gegevens. Het is geen optelsom van losse aspecten. Je leest iets en het is een directe waarheid. Alsof je het altijd al geweten hebt. Anderzijds kan er ook een directe beoordeling plaatsvinden dat iets niet juist is of maar gedeeltelijk. De kritische blik is altijd aanwezig en ik vermaak me met kennis.

    Echter word ik niet graag geconfronteerd met het feit dat ik iets actief moet "leren". Woordjes van een vreemde taal bijvoorbeeld. Voel ik me daar te goed voor? Nee zeker niet! Kan ik het niet? Ja zeker wel. Maar het voelt niet natuurlijk. Het is geen onderdeel van mijn natuurlijke mindset.

    BeantwoordenVerwijderen