17 jun. 2012

Hoogbegaafden zijn vaak beelddenkers

De hoogbegaafde Tom durft tijdens zwemles niet in het diepe bad. Hij staat maar te kijken en te kijken. “Ga nou toch, spring erin. Je kunt het wel!”, fluistert zijn juf in z’n oor. Maar Tom antwoordt: “Nee, ik heb het filmpje van het zwemmen nog niet in mijn hoofd.”


Huh?
De meeste ouders en leerkrachten zullen verbaasd opkijken van dit antwoord. Maar het antwoord past wel helemaal bij Tom. Hij is namelijk een beelddenker. Hij denkt in ruimtelijke beelden, ervaringen en gebeurtenissen. Niet specifiek in taal. En dus wil hij in zijn hoofd eerst het filmpje van de zwembewegingen helemaal ‘af' hebben, voordat hij in het water springt.

Beeldenken, wa’s da?
Iedereen wordt geboren als beelddenker. Een baby heeft een dominante rechter hersenhelft, die niet denkt in taal, maar in beelden en gebeurtenissen. Hij leert door zijn omgeving te ervaren, door te kijken, te voelen, te horen. In zijn eerste jaren leert het kind vervolgens taal. En rond het 3e of 4e jaar wordt het taaldenken (of: begripsdenken) het overheersende denkproces. Behalve voor beelddenkers. Voor hen blijft het primaire denkproces leidend.
Bij het woord boom denken zij niet aan de letters B-O-O-M, maar aan het beeld van een bruine (of witte!) stam met takken en bladeren. Ze ontwikkelen een sterke rechter hersenhelft, de linker hersenhelft blijft hierbij achter. Bij veel hoogbegaafde beelddenkende kinderen verloopt dit vaak iets anders, zij ontwikkelen vaak ook hun linker hersenhelft (behoorlijk) goed en kunnen daarmee hun beelddenken –voor een deel- ‘verbloemen’.

Wat heeft dit voor consequenties?
Waar taaldenkers dingen beredeneren, hun werk plannen en organiseren, werkt dat voor beelddenkers anders. Zij ervaren de wereld door deze te beleven (holistisch) en door zich dingen te verbeelden. Zij hebben weinig tijdsbesef en kijken niet naar details, maar juist naar het grote geheel. Zij zien daardoor verbanden die taaldenkers niet zien, en zijn daardoor vaak creatief, maar ook vaak chaotisch.

Beelddenkers zien letters en cijfers als losse plaatjes. En ze kunnen die ook nog eens van alle kanten, zeg maar 3D, bekijken. Letters als de d en de b blijven daarom lastig voor een beelddenker. Want als je de b van de achterkant ziet, is het een d. Als letters en zelfs woorden dan geen betekenis hebben (zoals de woorden niet, toch, als, en, etc) blijven ze moeilijk te lezen. Een stempel dyslexie ligt op de loer.



Bottum-up en top-down
Taaldenkers denken vanuit losse delen naar een geheel. Het onderwijs is daar grotendeels ook op ingericht: je leert eerst allerlei feitjes over een periode in de geschiedenis en krijgt daarna een samenvatting waarin het verband te zien is. Een beelddenker denkt andersom, ook wel top-down genoemd. Hij heeft eerst het gehele beeld nodig, om de losse beelden een goede plek te kunnen geven. Anders hangt hij ze op verkeerde plekken op en is hij de weg kwijt in de lesstof.

Er is een ander belangrijk aspect bij een beelddenkende leerling: het denken in het primaire denkproces, kan ook zorgen voor impulsief gedrag. Veel beelddenkers willen dat hun behoeften direct bevredigd worden. Ze willen dat koekje, en wel nu meteen! En op de plaats van het woord koekje, kun je vele andere woorden plaatsen, zoals aandacht, z'n zin, die bal, de winst, etc. Op deze pagina kan je daarover meer lezen.

Handicap of gave?
Wanneer een beelddenker niet in staat is om zijn zwakkere linker hersenhelft te compenseren, dan kan dit leerproblemen veroorzaken. Na het bovenstaande gelezen te hebben, kun je je voorstellen dat een dergelijke leerling trekken van ADHD, ADD, autisme, dyslexie, dyscalculie e.d. kán vertonen. Misschien is het bij zo’n vermoeden handig om eens te kijken of kenmerken van beelddenken bij dit kind passen. Ook hier is een goede lijst kenmerken te vinden.

 

Er bestaan allerlei manieren om van het beelddenken gebruik te maken, zodat leren geen probleem wordt. Er bestaan tips en trucs en trainingen om beelddenkers hun manier van leren te laten gebruiken.
Wanneer jij als leerkracht in staat bent om een beelddenkende leerling de onderwijsomgeving te geven waarin hij zich goed kan ontwikkelen, kan beelddenken een prachtige gave zijn. Het blijkt dan een fantasierijke, enthousiaste leerling die oplossingen buiten de kaders kan bedenken. Karaktereigenschappen die een mooie toekomst kunnen bieden!

Er is een aantal links dat de moeite waard is om te bekijken:

  •  In deze blog vind je veel links naar de site van www.ikleeranders.nl . De oprichter hiervan, Agnes Oosterveen, heeft een specifieke training ontwikkeld voor beelddenkers. Zij vertelt hierover in deze video.
  • Ben je sceptisch over het begrip beelddenken? Dan ben je niet de enige. Dit artikel is kritisch over beelddenken. Lees en vorm je eigen mening!
  • Een ander interessant artikel over beelddenken, hoogbegaafdheid en dyslexie.
  • Diepergaande achtergrond informatie over dit onderwerp lees je in een hoofdstuk uit het boek Alles stroomt… De kern van beelddenken, door Mechel Ensing-Wijn.
  • www.beeldenbrein.nl
  • www.ikleerinbeelden.nl
  • Er bestaat een Stichting Beelddenken.
  • Startpagina beelddenken voor talloze links en ervaringsverhalen
  • Twitter, wie te volgen over beeldenken? Kijk eens hier.
  • Tenslotte nog 2 boektips die ik als reactie op deze blog kreeg: Beelddenken in de praktijk en Beeld en Brein schoolbasis (beide van: Anneke Bezem en Marion van de Coolwijk)
En heb je een opmerking of aanvulling op deze blog? Ik lees het hieronder graag!

3 jun. 2012

Drukte over talentonderwijs

Sinds het actieplan van demissionair-minister van Bijsterveld is de aandacht voor talentonderwijs enorm toegenomen. De minister noemt het onderwijs voor excellente leerlingen. Met die term heb ik echt wel moeite. Het lijkt erop dat alleen leerlingen die excellent presteren hierbij zouden horen. Dit bedoelt zij echter niet, dus vandaar dat de term talentonderwijs wellicht beter op zijn plaats zou zijn.


Scherts over hoe ons onderwijs momenteel wordt vormgegeven: afgestemd op het gemiddelde kind.

De noodzaak voor beter aansluitend onderwijs voor deze leerlingen dringt op steeds meer plekken door. Er ontstaan momenteel veel initiatieven om getalenteerde kinderen betere onderwijsbegeleiding te geven. Zo wordt er eindelijk in onze hoofdstad fulltime onderwijs geregeld voor deze groep. Ik wil graag een paar andere interessante initiatieven met je delen.

Mannetje op de radio
Afgelopen week was Tijl Koenderink van Novilo op de radio te horen in het programma Casa Luna. Hij gaf een heel interessant interview over hoogbegaafdheid, de aanpak van leerkrachten, hoe het anders kan en vertelt over zijn eigen leven met hoogbegaafdheid. Ik ken hem al een tijdje van zijn video’s waarin hij al liet zien dat hij heel duidelijk kan uitleggen wat de struikelblokken voor hoogbegaafde leerlingen zijn en hoe je daar mee kunt omgaan. In dit interview geeft hij ook op heel heldere wijze antwoord op de vragen die hem gesteld worden. Een aanrader om eens goed te beluisteren!

Nieuw boek voor de onderwijspraktijk
Novilo geeft binnenkort ook een boek uit: De 7 uitdagingen. Via deze link kun je alvast de eerste 4 hoofdstukken toegestuurd krijgen. Ik vond deze hoofdstukken heel helder, vol met voorbeelden en zeer praktijkgericht. Wanneer je met onderwijs voor deze doelgroep aan de slag wilt, kun je aan de hand van de genoemde 7 uitdagingen een eind de goede richting inslaan. Het volledige boek, dat ik besteld heb, is nog in bezit van de postbode, dus daar kan ik je nog niet verder over vertellen, helaas. Maar de eerste hoofdstukken zijn zeer uitnodigend!

TOPplan
Een ander mooi initiatief is bedacht door de denktank achter TOPPLAN. Zij hebben een organisatieplan ontworpen voor het vormgeven van compleet passend onderwijs aan begaafden (dus zowel meer- en hoogbegaafden). Zij stellen dit aan schoolbesturen belangeloos (!) ter beschikking. Het TOPPLAN is gericht op organisaties vanaf 3500 leerlingen, waarin gemiddeld 560 begaafde leerlingen (16% van totaal) meer uitdaging nodig hebben dan vaak tot nu toe wordt gegeven. Het is dus een plan voor het bestuur, gratis en voor niets! Leg dit maar eens op het bureau van je directeur!

Andere interessante hb-dingetjes
  • Ken je de blogs van DiLima al? Een verfrissende kijk op hoogbegaafdheidsthema’s.
  • Al eens gehoord van het Vooroordelenspel? Er is nu ook een juniorvariant. Iets voor jouw klas?

Weet jij nog een interessant item over dit onderwerp? Laat het hieronder dan weten!