16 sep. 2012

Communiceren met (hoogbegaafde) kinderen

“Een kind is net nat cement. Alles wat we tegen hem zeggen laat een stempel achter. Wij hebben de verantwoordelijkheid als ouders en leerkrachten dat, voordat het cement hard wordt, de juiste stempels zijn geplaatst zodat een kind kan worden wie hij bestemd is te zijn."
Dr. Haim Ginott, kinderpsycholoog

Er zijn veel boeken geschreven over communiceren met kinderen. Voor elke opvoedstijl is er wel wat wils. Onlangs ben ik gegrepen door het boek How2talk2kids. De titel klinkt erg populair en Amerikaans. En eigenlijk is het boek dat ook allebei, maar op een niet-vervelende manier. Ik heb het boek gelezen omdat ik niet tevreden was over sommige communicatie met mijn eigen slimme kinderen. Al vanaf de eerste paar bladzijden veranderde mijn communicatie en daarmee mijn relatie met mijn kinderen. Wat een verademing! Ik heb vervolgens meermalen verzucht hoe graag ik dit boek had gelezen toen ik nog voor de klas stond. Daarom wil ik het graag met jullie delen.


"Ik zie dat je ontzettend boos bent op je vriendje."
 
Het principe
Er is een direct verband tussen hoe leerlingen zich voelen en hoe zij zich gedragen. Voelen ze zich goed, dan gedragen ze zich goed. Maar hoe help je een leerling zich goed te voelen? Door zijn gevoelens te accepteren. Elke emotie bij een leerling is toegestaan (niet elk gedrag!), en door empathisch te reageren voelt een leerling zich begrepen en wordt de angel uit het negatieve gevoel gehaald. Toen ik dit zelf ging toepassen was het wonderbaarlijk hoe snel het gedrag en de sfeer binnen ons gezin veranderde. Een simpele verandering van “Hou daarmee op!” naar “Ik zie dat je dit grappig vindt om te doen.” deed al wonderen. Soms hoefde ik niet eens verder iets te zeggen en hield –door mijn erkenning- het gedrag al op. Soms moest ik nog een paar stappen verder in het stappenplan van het boek. Ook zag ik een duidelijke vooruitgang in het zelfbeeld van mijn kinderen. Ze leerden zelf hun emoties te (h)erkennen en hun autonomie bloeide helemaal op!

Het boek heeft een stappenplan om een kind zich goed te laten voelen, binnen gestelde grenzen. Het werkt zonder straffen en belonen of time-outs. Het leert je alternatieven voor straf, waardoor een leerling leert dat zijn gedrag bepaalde (natuurlijke) consequenties heeft en als gevolg daarvan meer verantwoordelijkheid neemt voor zijn gedrag. Belonen wordt vervangen door waarderen, belangstelling tonen en stimuleren zonder in te vullen. Complimenten geven op een manier zodat de leerling zichzelf prijst. Het leert jou als leerkracht om duidelijke, veilige grenzen te stellen; denk aan een stevig plafond en een degelijke vloer waartussen de kinderen autonomie en keuze hebben. En het geeft je handvatten om democratisch te zijn zonder toegeeflijk te worden.


"Hmmm..." en laat de leerling praten

Hoe kun je empathisch reageren op een negatieve emotie bij een leerling?
  • Luister oprecht en met aandacht naar het kind. Luister naar wat het eigenlijk wil zeggen.
  • Je kunt zijn gevoelens erkennen met korte woordjes als “oh”, ”aha’, “hmmm”, “ja ja”,….
  • Je kunt het gevoel benoemen. “Zo, jij bent boos!”, “Ik zie dat iets jou verdrietig maakt.”
  • Verwoord zijn verlangen, eventueel met wat fantasie. “Wat zou het fijn zijn als je al die woordjes al kon lezen, hè?
  • Alle gevoelens moeten worden geaccepteerd. Bepaald gedrag moet worden beperkt. “Ik zie hoe boos je bent op je vriendje. Vertel hem in woorden wat je wilt, niet met je vuisten.”
Veel van jullie denken nu: dit kost allemaal veel meer tijd, dan als ik zeg: “Hou daar mee op!”. En dat klopt. Maar uiteindelijk betaalt deze aanpak zich in tijd, sfeer en een goede relatie terug.

En hoe dan verder?
Het boek beschrijft in volgende hoofdstukken hoe je kinderen uitnodigt tot coöperatief gedrag, geeft handvatten voor alternatieven voor straf en legt uit hoe je autonomie bij kinderen kunt aanmoedigen. Als jullie dat interessant vinden, dan wil ik dat in een volgend blog nog wel eens behandelen. Laat het hieronder even weten als je daar meer over wilt weten.

Tot slot
Je hoeft geen ordeproblemen te hebben om baat te hebben bij een methode als How2talk2kids. De methode biedt ook uitkomst voor ouders en leerkrachten van bijzondere kinderen en kinderen met gedragsproblemen (ADHD, hypersensitief, hoogbegaafd). Zij blijken vaak veel baat te hebben bij een aanpak als deze. Volgens mij is voor hoogbegaafde kinderen is deze methode zo fijn werkbaar omdat het ingaat op behoeftes die van nature zo sterk bij hoogbegaafde kinderen aanwezig zijn, zoals behoefte aan autonomie en harmonie. Ook zorgt de manier van communiceren voor een evenwichtig en realistisch zelfbeeld. Iets wat soms erg wankel kan zijn bij deze groep kinderen.

Tot slot nog een tip: Het boek How to talk so kids can learn –at home and in school, Faber & Mazlish. Uit dezelfde reeks als How2talk2kids, gericht op het leerproces. Alleen Engelstalig verkrijgbaar.

6 sep. 2012

Complimenten, geef ze niet!

Zo vlak na de vakantie, aan het begin van het schooljaar proberen veel leerkrachten een positief gevoel in hun klas te brengen door veel complimenten te geven. “Merel, wat zit jij netjes op je stoel!” “Jamie, jij kunt al ver tellen, zeg.” “Maud, wat ben jij goed in turnen!”

Wij, leerkrachten, vinden dat we het zelfvertrouwen van onze leerlingen moeten versterken. Het opbouwen van eigenwaarde is een taak is van het onderwijs. Toch? We geven ze daarom regelmatig complimenten, zodat ze in zichzelf gaan geloven. En wanneer kinderen in zichzelf geloven, zullen zij durven te presteren en hoge doelen bereiken. Denken we…

Niet dus
Uit onderzoek is gebleken dat complimenten geven niet in verband staat met betere prestaties. Sterker nog, het geven van complimenten kan een negatief effect hebben op de prestaties van leerlingen. Uit onderzoek is gebleken dat kinderen niet harder of beter werken als ze complimenten krijgen. Sterker nog, kinderen die te horen kregen hoe slim en getalenteerd ze waren, raakten heel gemakkelijk ontmoedigd wanneer ze een ‘moeilijke’ taak kregen. De kinderen die niet op die manier gecomplimenteerd werden, werkten harder en gingen moeilijkere uitdagingen aan. Dit heeft te maken met de ontwikkeling van een bepaalde mindset van het kind. Over mindset schreef ik al eerder een blog.


Hoe kan dat nou?
Stel dat je een kind van 8 complimenteert voor het rechtzitten op de stoel. Of een 10-jarige dat hij een bal heeft gevangen. Je prijst hem dan eigenlijk voor iets dat hij sowieso al zou kunnen. Het kind zal zich even geweldig voelen. Als je een kleuter complimenteert bij zijn eerste getekende auto dat hij zo geweldig mooi kan tekenen, prijs je hem eigenlijk vóórdat hij het echt verdiend heeft. Want hij tekent namelijk nog helemaal niet zo mooi. En omdat hoogebgaafde kinderen zo veel dingen al snel kunnen, krijgen ze vaak te horen hoe goed, geweldig en fantástisch ze zijn.
Wanneer dit vaak gebeurt –bijvoorbeeld op school én thuis-, gaan kinderen hun eigenwaarde laten afhangen van de reactie van anderen: “Als niemand zegt dat ik slim ben, dan zal ik dat vast niet zijn.” Complimenten werken voor deze kinderen als een soort drug: ze hebben het nodig, want zonder voelen ze zich waardeloos. Ze worden faalangstig, gaan onderpresteren, of worden 'aandachtsjunkies'. Dit principe kan doorwerken tot op hoge leeftijd. Je kent vast wel een volwassene in je omgeving bij wie je dit patroon nu herkent.


Hoe bouw je dan zelfvertrouwen op?
Laat hoogebegaafde kinderen voldoening voelen. Voldoening van het stellen van een hoog doel, het harde werken en het behalen van dat doel. Daar krijgt een kind zelfvertrouwen van. Aan ons, leerkrachten, dus de taak om dit proces te begeleiden. Complimenten geef je daarbij spaarzaam, en specifiek, gericht op het proces. Niet: “Wat kun jij goed rekenen!”, maar: “Ik zie dat je keihard hebt gewerkt aan deze sommen! Eerst had je bijna alles fout. Na de uitleg en het oefenen, maak je ze nu vlot en foutloos.” De volgende keer zal hij dan nóg harder zijn best doen. Zeker weten.