8 apr. 2013

Versnellen, de fabels en feiten

Versnellen, dat vinden veel leerkrachten spannend. Want is dat wel écht nodig? En is het kind daar sociaal-emotioneel gezien wel aan toe? En wat als het kind hiaten oploopt? Hoe weet je dat je er goed aan doet? Wat is wijsheid? 

Helaas kunnen we niet in een glazen bol kijken
of een versnelling goed zal uitpakken.
Wel kun je zo goed mogelijk een besluit overwegen.
Versnellen bestaat in verschillende soorten en maten. De meest gebruikte is het overslaan van een groep. Maar er zijn meer manieren om tegemoet te komen aan de behoeften van een hoogbegaafd kind. Een kind kan ook alle lesstof van bijvoorbeeld 2 jaar, gecompact, in één jaar doorlopen. Dit kan ook voor maar één of enkele vakken. De laatste versnelwijze is vervroegd instromen in groep 1.

Is versnellen wel nodig?
Ik zie met regelmaat dat leerlingen in groep 1 binnenkomen met een flinke voorsprong op hun leeftijdsgenootjes. Juist de hoogbegaafde kinderen zijn in staat om deze voorsprong alleen nog maar verder uit te bouwen. Het gat met de leeftijdsgenootjes wordt daardoor alleen maar groter. Soms is het dan verstandig om een kind in een hogere groep te plaatsen. Hiervoor kun je grofweg 4 redenen geven.

Reden 1: Slim en een ontwikkelingsvoorsprong
Een kind hoeft niet te versnellen, alleen maar omdat het hoogbegaafd is. Maar het is natuurlijk wel een belangrijke factor in de afweging van een versnelling. Wanneer het niveau van de lesstof zodanig lager is dan het werkelijke didactische niveau van het kind, ontstaat er verveling, onderprikkeling en onderpresteren. We kennen allemaal het begrip 'de zone van de naaste ontwikkeling' (Vygotski). Maar wanneer in de klas die zone tachtig km achter het kind ligt, is er wellicht een goede reden om te versnellen.

Oh jee..hiaten?
Het grootste bezwaar van veel leerkrachten is de kans op hiaten. De kans hierop is aanwezig, vooral wanneer een leerling een leerjaar overslaat en er niet (voldoende) wordt bekeken of de leerling alle lesstof beheerst. Een eenvoudige manier om hiaten te voorkomen, is om de leerling terug te toetsen. Dus: als een leerling van groep 4 naar groep 6 gaat, kan de lesstof van groep 5 getoetst worden. Dit gebeurt het best met de methodegebonden toetsen, omdat deze meer tussenstappen toetsen dan de LVS-toetsen. Daarbij is het wel belangrijk dat een leerkracht of IB-er meekijkt hoe het kind tot de antwoorden komt. Hoogbegaafden bedenken regelmatig hun eigen strategieën, maar dat zijn niet altijd de gewenste en meest handige strategieën. Wanneer blijkt dat de leerling hier op uitvalt, kan gerichte aandacht op deze onderdelen gegeven worden. Een versnelling kan dan alsnog plaatsvinden.

Reden 2: Sociale ontwikkeling
Een ander bezwaar van veel leerkrachten is het sociale functioneren van een kind. Bij slimme kleuters hoor ik vaak "Hij is nog zo jong", of "Het is belangrijk dat ze leert spelen met de andere kinderen." Bij oudere kinderen wordt er regelmatig gezegd dat het kind "sociaal onhandig" is, of "sociaal zwak". Natuurlijk kan het zijn dat een kind sociaal gezien achter loopt. Maar heel vaak wordt dit etiket onterecht op hoogbegaafde kinderen geplakt.

Het grootste deel van hoogbegaafde kinderen loopt, net als cognitief, sociaal gezien ook voor. Daardoor missen zijn écht en gelijkwaardig contact met hun leeftijdsgenootjes. Wanneer je het sociale gedrag van een hoogbegaafde leerling 'zwak' vindt, dan is het verstandig te analyseren waar dit gedrag vandaan komt. Komt het door het gebrek aan ontwikkelingsgelijken? Of is er echt een verschil tussen de cognitieve capaciteiten en de sociale ontwikkeling? Wil je hierbij een objectief instrument gebruiken, dan kan dat met het DHH, Viseon en de OVSO/LICOR-lijsten.



Reden 3: Emotionele ontwikkeling
Deze reden van versnelling is moeilijk zichtbaar, maar net zo belangrijk als de voorgaande redenen. Even een korte uitleg: mensen ontwikkelen hun zelfbeeld door de interactie met hun omgeving. Uit het contact met anderen leer je hoe zij je zien, en hoe zij je ervaren. Ook leer je jezelf te plaatsen ten opzichte van die anderen.
Omdat hoogbegaafde kinderen vaak weinig ontwikkelingsgelijken in hun omgeving hebben, hebben zij meer kans om een scheef zelfbeeld te ontwikkelen dan andere kinderen. Dit kan in sommige gevallen ernstige vormen aan nemen. Een negatief zelfbeeld, of juist een overschatting van zichzelf.

Bij een versnelling is dit belangrijk om rekening mee te houden, want het kan zowel positief als negatief uit pakken. Het is dus belangrijk om dit met het team om het kind heen, te bespreken.

Reden 4: Werkhouding en taakaanpak
Zonder uitdaging ontwikkel je geen goede
werkhouding en adequate leerstrategieën.
Een ander bezwaar tegen versnellen dat leerkrachten vaak hebben, is dat de leerling geen goede werkhouding zou hebben. "Hij is echt te traag, het tempo in groep 6 kan hij vast niet aan". Er is echter een aanzienlijke kans dat de leerling dit lage tempo (of de slechte werkhouding, of de onvoldoende leerstrategieën) heeft omdat hij beneden zijn niveau werkt. Hij hoeft niet zijn best te doen om zijn werk af te ronden, raakt gedemotiveerd en doet soms maar wat. Wanneer je een leerling om deze reden niet versnelt, zal hij deze werkhouding ook niet kunnen verbeteren. Soms is een proefperiode van een week of twee in de nieuwe klas goed om te beoordelen of de leerling het volgende jaar zijn werkhouding zal kunnen verbeteren (dit lukt natuurlijk niet in één keer).

Wel of niet versnellen is altijd maatwerk. Beoordeel samen met leerkracht, IB-er, ouders en het kind zelf (!) of een versnelling wenselijk is. Maar laat je niet afschrikken door hardnekkige fabels. Ook kun je de VersnellingsWenselijkheidsLijst gebruiken. Hiermee kan je 'berekenen' of versnellen een goede optie is. Hierbij is natuurlijk altijd gezond verstand bepalend.

Tenslotte nog dit:
Uit onderzoek is gebleken dat kinderen die één of twee keer versneld zijn op de basisschool, gemiddeld gezien niet meer of minder gelukkig en tevreden zijn dan hun leeftijdsgenootjes. Ook blijken ze niet meer of minder sociale contacten te hebben dan hun leeftijdsgenootjes. Dus.

Zo. Dan hebben we dát fabeltje ook de wereld uit!

Heb je als leerkracht of school vragen over een versnelling? Of kom je er niet uit? Laat het hieronder weten, of neem contact met mij op. Een eerste adviesgesprek is gratis!
Ook kan ik je school helpen met het opzetten van een gedegen beleid rondom versnellen of hoogbegaafdheid. Interesse? Bel of mail me dan!

16 opmerkingen:

  1. Onze zoon is versneld door groep 1 gegaan, groep 3 overgeslagen en zit nu naar ieders tevredenheid in groep 4. Sociaal emotioneel geen enkel probleem, inhoudelijk wat de lesstof betreft ook niet. Hij gaat ook nog met heel veel plezier een ochtend in de week naar de plusklas. Deze school doet heel veel voor hem omdat ze vinden dat ieder kind op zijn of haar eigen niveau moet kunnen werken en presteren. Daar hebben we het erg mee getroffen. Het enige nadeel is dat hij motorisch wel zijn eigen leeftijd is en het schrijven dus niet zo snel gaat als bij zijn klasgenoten. Gelukkig mag hij compacten en is zo toch op tijd klaar. Hij werkt er zelf hard aan om net zo snel en mooi te kunnen schrijven.
    Mijn conclusie is dus: versnellen als het kan en als de school meewerkt. Thuis ook meewerken met wat motorische oefeningen en leren schrijven. Dus extra inzet van iedereen en gaan!

    Natasja

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik kan me er voor een groot deel in vinden, alleen zie je vaak dat vanaf groep 5 of 6 jongere kinderen social wat achter lopen en daardoor het slachtoffer worden voor pesten. Dus daar moet heel goed op gelet worden. Maar ik hoop dat hem dat bespaard zal blijven!

      Verwijderen
  2. Dank je Natasja, voor je verhaal. Fijn om een positief verhaal te lezen! Versnellen valt of staat met een goed doordachte aanpak, en met goede begeleiding. En zo te lezen zit dat bij jullie helemaal goed! Fijn, houden zo! ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Laat leerkrachten goed naar het kind kijken en luisteren naar ouders.
    Oudste ging van groep 2 naar 4 en jongste deed groep 3 en 4 in 1 jaar. Beiden zeer tevreden. Overgang van oudste naar VO ondanks leeftijdverschil geen probleem.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Dag Mary,
    Ondervindt je oudste nu in de puberteit problemen met het leeftijdsverschil? Bijvoorbeeld dat de oudere klasgenoten dingen mogen/kunnen die jouw kind nog niet mag/kan? Of misschien in fysieke/emotionele ontwikkeling (ik bedoel: puberale ontwikkeling)?

    groet,
    Lonneke

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Dit jaar ervaring met versnelling, groep 3/4 in 1 jaar. Gelukkig kind. Communicatie school ouders heel belangrijk!

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Ik heb het gevoel dat de school mijn kind liet versnellen en zo denkt het probleem opgelost te hebben.
    Hij voelt zich nu wel beter, ziet nieuwe leerstof, zegt eindelijk iets te leren maar wat als hij dan terug op het moment komt waar hij niets meer bij leert. Ik stelde van alles voor, plustaken, somplex maar er werd er niet naar geluisterd.
    Kangoeroeklas bestaat wel maar 1 uur per week (40') en valt soms in het water door allerhande activiteiten.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Versnellen is maar een deel van de oplossing. Mijn zoon (7 jaar) sloeg groep 2 over, maar de stof bleef en blijft te makkelijk. Nu in groep 5 wel ander werk voor taal, rekenen en lezen, maar de zaakvakken sluiten nog niet aan bij zijn interesse/niveau. Hij leert de groep 7 stof van zijn broer al mee..... Nog een keer versnellen is voor de school geen optie (en zou betekenen dat hij 10 jaar is op de middelbare school). Het blijft lastig.........

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Misschien toch een Leonardo school ofzo. Er is o.a. in Arnhem een middelbare school (deel) voor hoogbegaafde kinderen die jonger zijn. OPUS college. Mogelijk is er bij jullie in de buurt ook zo iets?

      Verwijderen
  8. Mijn dochter was een eiland in de groep 4, onzichtbaar voor de docente. Eind groep 4 een open gesprek met de docente gehad, die zich plotseling realiseerde dat ze niet goed op mijn dochtertje gelet had. En nu haverwege groep 5 en twee gesprekken met het zorgteam verder besloten dat ze na de zomer start in groep 7. Ze is inmiddels begonnen aan de groep 6 stof en werkt zich daar razensnel doorheen. Mijn dochter straalt, zingt, komt lachend thuis uit school en vindt het heerlijk om zelfstandig door de stof heen te gaan. Ze zoekt nu ook meer contact met de docente. Ze wordt gezien, gehoord en begrepen, wat een verademing!
    Natuurlijk maak ik me zorgen of er straks in groep 7 wel de sociale aansluiting is, die ze nu mist. Haar verwachtingen zijn hooggespannen en ik hoop dat ze uitkomen. Haar missie is "een hartsvriendin vinden" en ik kan alleen maar hopen dat die BFF zich volgend jaar laat vinden.
    Maar voor nu geniet ik van mijn vrolijke 9 jarige.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. En heeft ze ondertussen haar BFF gevonden? Mijn dochter heeft ook een jaar overgeslagen en versneld naar het middelbaar gegaan waar ze Latijn volgt. Na al die jaren onzichtbaarheid in de lagere school, heb ik nu een gelukkige tiener in huis. Ze is enorm blij omdat er nog klasgenoten zijn zoals zij en vooral, ze heeft eindelijk een BFF dat ook graag leest en leert. Dus voor sommige kinderen is versnellen nodig. Maar ik ga volledig akkoord dat versnellen moet onder begeleiding van ouders en school en met instemming van het kind.

      Verwijderen
  9. Bij onze oudste zoon zijn we vanaf groep 2 bezig geweest om school te overtuigen dat er meer in hem zat dan dat zij eruit kregen. Tot groep 5 was hij een hele goede leerling, maar daarna is hij zich gaan aanpassen. Hierdoor werd het moeilijker om school ervan te overtuigen dat hij meer kon dan zij zagen. In groep 7 werd het nog erger dat ze als advies vmbo gaven! Gelukkig hebben we met behulp van onze coach in groep 8 kunnen aantonen dat hij op minimaal havo/vwo thuis hoort. Gezien zijn sociale ontwikkeling was versnelling voor hem niet van toepassing. Bij onze jongste dachten we tot groep 5 dat hij school gewoon niet zo leuk vond. Hij gaf elke dag aan het saai te vinden en na school was hij doodmoe. Na overleg met de coach en school heeft hij dit schooljaar groep 6 en 7 tegelijk gedaan. Het verschil met de oudste is dat de jongste sociaal emotioneel al verder is dan zijn leeftijdsgenoten. Gezien het gemak waarmee hij dit jaar heeft doorlopen hebben we uiteindelijk besloten om groep 8 over te slaan en gaan onze jongens nu samen naar het V.O. Kinderen blij en wij daarmee ook. Ik hoop voor iedereen die hiermee in de toekomst te maken krijgt dat de basisscholen dan meer weten in de omgang met hoogbegaafdheid.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Mijn zoontje 5 jaar gaat morgen naar groep 3 trots...al wou de school het liefst dat ie nog in groep 1/2 bleef bij 2e ouder gesprek vorig schooljaar onder het mom van dan is ie jong als ie van school af gaat dus naar vo mijn man en ik ja en maakt toch niks uit...en zijn vriendjes zijn de oudste kleuters. ..Dus van af dat moment met oudste kleuters mee gedaan...en hij vond school weer leuk...en kwam weer met verhalen thuis wat ie allemaal gedaan had op school...bangen ouders die denken hun kind anders is dan zijn klas genootjes...maar school houdt hem nu ook goed in de gaten. ..zien wel wat ie doet in groep drie

    BeantwoordenVerwijderen
  11. onze zoon (9) is aan het einde van groep zes getest en hoogbegaafd. Nu zitten we in de spagaat van of gewoon naar groep zeven en daarna groep acht of meteen naar groep acht.school heeft onze zoon doorgetoetst en zit nu op nivo midden groep acht. wat zijn de ervaringen?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Versnellen is niet meteen het antwoord, kijk eerst over de leststof gecompact en verrijkt kan worden. Maar met die verstande, een HB-er kan niet alles uit zich zelf ook hiervoor geldt dat het kind uitleg nodig heeft. Is er mogelijkheid voor hem om met gelijkgestemde in een plusklas/uur te werken op school. Zijn er andere uitdagingen binnen de school die je zoon verder op weg kunnen helpen en zijn zijn executieve functie goed ontwikkeld. Deze zijn zeker belangrijk als je naar het VO gaat, hebben wij gemerkt bij onze zoon.

      Verwijderen
  12. Wij willen graag dat onze zoon(ruim 4 jaar nu) groep 2 overslaat. Op dit moment heeft hij al het niveau van een kind van eind groep 2( school heeft dit getest). Zelf ben ik leerkracht van een groep3 , dus ik weet wat de kinderen moeten beheersen. Op dit moment leest hij al vrij vlot en heeft hij de getallen tot en met 100 volledig geautomatiseerd. Zijn ontwikkeling gaat erg snel.
    Zijn grotere broer is getest en is hoogbegaafd. Dit is echter bij de kleuters nooit gezien. Hij heeft nooit de mogelijkheid gehad om te versnellen. In groep 3 hadden wij veel problemen met hem. Hij paste zich aan op school en thuis kwam alles in woede eruit.

    Nu zitten we met onze jongste dus met de vraag: versnellen of niet? Wij vinden van wel en de juf vindt het ook een goed idee. Alleen de directie en ib willen het niet, omdat dat hun beleid niet is om te versnellen.

    Mijn vraag is: wie heeft hier de uiteindelijke beslissing over? School of de ouders??

    BeantwoordenVerwijderen